Түрүн барлсн цаасдуд умшхла, Өөрд-Хальмгуд әрәсә тал ирәд, талваhaд бәәцхәв гиҗ БУРУ санан орхм. Хүүвлин цагт, ода чигн, әрәсән цаһан хаана алвтн дурарн боллдад, амулң эдлсәр келгднә. Цаһан хаана хәәрлтд күртәд талваһад бәәснь худл. Мана өвкнр ирсн цагт әрәсә бийнь уга бәәсн цаг. Великое княжество московское/ Русское государство – гиҗ нерәдгдг цаг. Мана өвкнр нүүдг һазрмуд икнкнь сул, хоосн һазрмуд. Орсмуд олн нүүдг ордудас хасг, хар маңһдас (ногайцы), маңһд (татары), иштгүдәс (башкир) сүрдәд, тер һазрмуд эзлдг уга бәәсн. Мана өвкнр болхла, тер һазрмудан цусан асхад, сөрлдәд-чавчлдад бәәҗ эзлсн юмн. Өөрд-Хальмгуд ирсн цаг орсдин орнд бас хату цаг. Эргндән дәәсг нүүдлчнр, дотран тәрәчнриннь (восстание Булавина) бослт шинкән даргдсн, Европин таңһчдуд эврәһән авхар седҗәх мел хазад, шүдән хәврәд бәәх. Иим цагт күчтә дәәчнр орҗ ирәд, һаран өгәд үүрлья гихлә, орсмуд амрад одцхахов. Тиигәд мана өвкнр нег биш, кесг цааснд (шерть) һаран тәвәд, орсмудла андһаран авсн юмн. Тернь 1608, 1647, 1655, 1657, 1661, 1673, 1676, 1683 шерть гидгнь. Дәкәд кесг бооца (договор) 1697, 1707, 1710 кесмҗ. (Пальмов Н.Н.) Зуг зун (век), җил ирвәс орсмудын орн иктәд, күчнь өсәд бәәхлә, манахс болхла дор орад бәәсн цаг. Тернь негго биш. Орсмуд мана өвкнриг энд тенд тукрад, дәәдүддән дәәлдүләд бәәх. Зәрмдән мадндчн туста болдг бәәсн, зуг икнкнь орсин төлә, өсҗ йовх орс һазрт олзлта, манахс болхла цусан барад, әмән өглдәд бәәсн. Тер дунд, наадк нүүдлч ордүдла цоклдх. Цаһан хан хоорнднь орад, задан хутхр болад тукрад бәәх, эс медсәр хоорнднь һал цацад. Тиигчкәд Өөрд Хальмг хааг Хармын хаанла нәәжлдзго гиһәд саглх, Түвдлә, Китдлә негн болзго гиһәд манад бәәсн. Мана өвкнр болхла, зәрмдән бас буру йовдл һарһлдад бәәсн, хоорндан ни-негн боллго. Аюка хана цагт Хальмгудын таңһч экләд тогтсн мөн. Зуг, тер бийнь тууҗин дегтрмүдәр, Аюка хаана үгәр чигн бәәлго бәәсн медән бәәнә. Тиигәд бәәҗ, Аюка Хан сәәһән хәәсн хөөн, хоорндан таш-биш бәрлдәд, каарлдад одҗ. Миниһәр болхла, нег йир му йовдл һарһдгнь бәәнәл: хоорндан таарҗ чадад, орсмудар зарһан хаһлулад бәәҗ, тиигәд хортндан авлгдад одсн тер.