Къумукъ тилни уьйренивде венгриялы тюрколог Юлиус Немет де уллу роль ойнагъан. 1910-нчу йылда ол Терский областда илму командировкада болгъан, балкъарланы ва къумукъланы тилини гьакъында кёп материал жыйгъан ва шону кюрчюсюнде къумукъ-балкъар сёзлюгюн язып чыгъаргъан. Шо сёзлюк 1911-нчи йылда Венгрияда немец алфавит булан печат этилген. Тёбенкъазанышлы алим Абусупиян Акаев де къумукъ тилни уьйренивге яхшы къошумлукъ этген. Бизин (XX) асруну 10-20-нчы йылларында Абусупиян къумукъ тилни уьйренивге байлавлу бир нече китап язып чыгъаргъан. Шоланы уьчюсю де дёрт тиллик, беш тиллик, алты тиллик сёзлюклер. Дагъыстан тиллени, шоланы арасында къумукъ тилни де, герти илму ёлунда ва теренден уьйренив Уллу Октябрь социалист революциядан сонг башлангъан. Азербайжанлы профессор Б.Чобан-Заде 1925-нчи йылда Дагъыстанда болгъан, къумукъ тилни грамматикасыны гьар тюрлю масъалаларын ахтарып айлангъан ва 1925-1926-нчы йылларда Бакюде бизин тилни гьакъында эки уллу илму иш язып чыгъаргъан. 1931-нчи йылда рус алим В.П.Антонов-Саратовский гиччирек рус-къумукъ сёзлюгюн язып чыгъаргъан. 1930-нчу йылланы орталарында Ростов университетни профессору М.К.Милых къумукъ тилни грамматикасыны ва диалектлерини гьакъында эки уллу илму иш язып чыгъаргъан. 1936-нчы йылны яйында Дагъыстанда СССР-ни илмулар академиясыны илму экспедициясы ишлеген, огъар да белгили алим профессор Н.К.Дмитриев ёлбашчылыкъ этген. Шо экспедицияда къумукъ яш алим А.А.Сатыбалов да болгъан. Къумукъ тилни грамматикасыны, лексикасыны, фонетикасыны ва диалектлерини гьакъында шо экспедиция жыйгъан материаллагъа асасланып, Н.К.Дмитриев 1940-нчы йылда "Къумукъ тилни грамматикасы" деген уллу китабын язып чыгъаргъан. Тил материалны мугькамлыкъ, илму далиллени теренлик, грамматика къайдаланы мекенлилик ягъындан алгъанда шо китапгъа етишеген илму асар гьалиге ерли бизде дагъы ёкъ. Шо китабындан къайры да Н.К.Дмитриев къумукъ тилге байлавлу бир нече илму макъала язып чыгъаргъан.