Ноч расстраляных паэтаў — трагедыя беларускай інтэлігенцыі Ноч расстраляных паэтаў (таксама вядомая як «Чорная ноч») — адна з самых балючых старонак у гісторыі Беларусі. У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года ў Менску былі жорстка забіты больш за сто прадстаўнікоў беларускай інтэлігенцыі — паэты, пісьменнікі, навукоўцы, мастакі і грамадскія дзеячы. Расстрэлы адбываліся ў сценах унутранай турмы НКУС (вядомай як «Амэрыканка») і ў Пішчалаўскім замку. Целы ахвяр былі пазней закапаныя ў Курапатах. Гэтая падзея стала кульмінацыяй вялікай хвалі сталінскіх рэпрэсій 1937–1938 гадоў у БССР. За 444 дні ў Беларусі было рэпрэсавана каля 100 тысяч чалавек. Асаблівым чынам пераследаваліся прадстаўнікі нацыянальнай інтэлігенцыі, якіх абвінавачвалі ў «нацыяналізме» і «троцкізме» па сфабрыкаваных справах. Перадгісторыя У 1930-я гады Савецкі Саюз праводзіў маштабныя рэпрэсіі супраць нацыянальных эліт, каб зламаць нацыянальныя рухі і аднавіць цэнтралізаваны кантроль. У Беларусі гэтая палітыка была скіравана супраць «беларускай нацыяналістычнай інтэлігенцыі», якая ў 1920-я гады падтрымлівала развіццё беларускай мовы і культуры — перыяд, вядомы як «Беларускае адраджэнне». 7 верасня 1937 года Сталін, Молатаў, Кагановіч, Варашылаў і Яжоў падпісалі спіс на расстрэл 103 чалавек па БССР, а 15 верасня ён быў дапоўнены яшчэ шасцю прозвішчамі. На падставе гэтых спісаў «тройкі» НКУС без суда выносілі смяротныя прысуды. Ахвяры “Чорнай ночы” У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года былі расстраляны больш за сто прадстаўнікоў беларускай культурнай эліты. Сярод іх — Алесь Дудар, паэт, аўтар лірыкі пра беларускую вёску і прыроду; Цішка Гартны, драматург і перакладчык, адзін з заснавальнікаў беларускай драматургіі, які перакладаў Шэкспіра і пісаў для дзяцей; Ізі Харык, яўрэйскі паэт і перакладчык беларускай літаратуры, чыя творчасць на ідыш была натхнёная беларускім фальклорам; Мойшэ Кульбак, яўрэйскі паэт і празаік, аўтар эпічных «Комаўскіх балад» — сапраўднага шэдэўра яўрэйскай літаратуры Беларусі. Сярод забітых быў і Валеры Маракоў, паэт і публіцыст, які пісаў пра барацьбу за волю; Анатоль Вольны, аўтар антыфашысцкай паэзіі, што заклікала да міру і справядлівасці; Юрка Лявонны, лірык, чые вершы перадавалі эмоцыі і прыгажосць прыроды; Уладзіслаў Галубок, паэт, перакладчык і тэатральны дзеяч, які набліжаў беларускую публіку да еўрапейскай паэзіі; Зяма Півавараў, дзеяч беларускага адраджэння, што пісаў пра нацыянальную ідэнтычнасць; Тодар Кляшторны, паэт-футурыст, адзін з самых сучасных аўтараў свайго часу; Міхась Зарэцкі, публіцыст, які ў сваіх творах даследаваў мараль і грамадскія праблемы; і Юлі Таўбін, яўрэйскі паэт, чыя лірыка на ідыш перапляталася з беларускімі матывамі. Значэнне і спадчына Гэтыя людзі былі не толькі паэтамі, але і актыўнымі дзеячамі культуры — супрацоўнікамі Акадэміі навук БССР, рэдактарамі газет і часопісаў. Іх гібель прывяла да страты каля 80% беларускай інтэлігенцыі, што на дзесяцігоддзі затармазіла развіццё беларускай культуры і нацыянальнай самасвядомасці. Ноч расстраляных паэтаў стала сімвалам знішчэння беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці — разам з жыццямі былі страчаныя і творы, якія маглі б абагаціць нашу літаратуру і духоўную спадчыну. Беларусы Санкт-Пецярбурга сустрэліся напярэдадні гэтай трагічнай даты, каб напісаць лісты палітвязням і нагадаць сабе і ўсім пра каштоўнасць волі слова. Памяць пра тых, хто загінуў у 1937 годзе, — гэта не толькі гісторыя мінулага, але і папярэджанне нам сёння: без свабоды слова няма ні культуры, ні нацыі.