​​📌 VABO (CHOLERA) — qisqa konspekt 🦠 1. Ta’rifi Vabo — o‘ta xavfli, o‘tkir yuqumli ichak kasalligi bo‘lib: • “Guruch suvi”ga o‘xshash diareya • Qusish • Og‘ir suvsizlanish • Metabolik atsidoz • Gipovolemik shok • Og‘ir intoksikatsiya bilan kechadi. Antropanoz kasallik. 📜 2. Tarixi va tarqalishi • Dastlab Gippokrat va Galen asarlarida qayd etilgan. • Asosiy manba: Hindiston, Ganga deltasi. • 7 ta yirik pandemiya (1817 yildan → hozirgacha). Eng ko‘p uchraydi: Afrika, Janubiy-Sharqiy Osiyo, Hindiston, Lotin Amerikasi. 🧫 3. Etiologiyasi Qo‘zg‘atuvchi: Vibrio cholerae (O1 Classic, O1 El Tor, O139). Serotiplari: Ogava, Inaba, Hikojima. Toksinlar: LPS, choleragen, gemolizinlar. Chidamlilik: suvda haftalab, oziqada 9 kungacha yashaydi. Xlor, quyosh va qaynatish tez o‘ldiradi. 🌍 4. Epidemiologiyasi Manbai: bemor, tashuvchi, iflos suv. Yuqtirish: fekal-oral. Yo‘llar: suv, oziq-ovqat, maishiy. Immunitet: tipospesifik, qayta kasallanish kam. ⚙️ 5. Patogenezi Cholerogen → cAMP↑ → xlor, natriy, suv ichakka massiv chiqadi. Natija: og‘ir suvsizlanish → gipovolemiya → atsidoz → O‘BY → kollaps. 🤒 6. Klinikasi Inkubatsiya: bir necha soat – 5 kun. Asosiy belgilar: • To‘satdan boshlanadi • “Guruch suvi” najasi • Suvli qusish • Qorin og‘rig‘i odatda bo‘lmaydi • Teri qurishi, turgor pasayishi • Oliguriya → anuriya • Mushak tirishishlari Suvsizlanish darajalari: I (1–3%) → IV (≥10%). Asoratlar: gipovolemik shok, O‘BY, yurak distrofiyasi, sepsis, o‘pka shishi. 🔬 7. Tashxis • Epidemiologik anamnez • Tipik klinika • Laboratoriya: – Bakteriologik: najasdan vibrion ajratish – Serologik (RA) – Ekspress-test (IHA, floresan) – PCR — eng aniqligi ⚠️ 8. Qiyosiy tashxis Salmonellyoz, gastroenterit, dizenteriya, virusli diareya, zaharlanishlar bilan farqlanadi. Ajratuvchi belgilar: guruch suvi najas, afoniya, anuriya, kuchli suvsizlanish, qorin og‘rig‘ining yo‘qligi. 💉 9. Davolash Asosiy yo‘nalish: regidratatsiya. 🔹 Venoz eritmalar: Trisol, Disol, Acesol, Laktasol, Xlosol, Kvartasol. 🔹 Og‘iz orqali (ORS): yo‘qotilgan suyuqlik bilan teng miqdorda. Antibiotiklar: doksisiklin, tetrasiklin, furazolidon, TMP-SMX, siprofloksasin. Antibiotik — kasallik davomiyligi va suvsizlanishni kamaytiradi. 🛡 10. Profilaktika • Chegaralarda sanitariya nazorati • Bemorlarni ajratish • Oqava suvlarni dezinfeksiyalash • Toza ichimlik suvi bilan ta’minlash • Oziq-ovqat gigiyenasiga rioya • Suv manbalarini xlorlash • Epidemiya o‘chog‘ida: dezinfeksiya, kontaktlarni kuzatish, profilaktik antibiotik